Proefsluiting Poterne

Op dinsdag 17 april 2018 is door de gemeente Gorinchem en het Waterschap Rivierenland een proefsluiting gedaan van de Poterne in de Dalemwal.

Sinds 2017 heeft de Werkgroep Vesting Gorinchem de sleutels van de deuren van de Poterne, zodat wij bij een rondleiding de mensen door de Poterne kunnen laten lopen.

De Wal behoort echter tot een waterkering, daarom moet de Poterne afgesloten kunnen worden. Iedere 5 jaar wordt er daarom een proefsluiting met schotbalken uitgevoerd. Dit om te kijken of de de afsluiting nog steeds juist werkt. Tot 2017 was de Poterne altijd afgesloten met deze schotbalken. Daarom was dit nu de eerste oefening.

Om 8.30 startte de oefening en om 9.30 was de Poterne geheel afgesloten.

IMG_0176De doorgang zoals deze tegenwoordig is, met de balken tegen de muur, zodat we er door heen kunnen lopen.

IMG_0182Enkele balken liggen boven de balken die tegen de muur liggen, deze worden als eerst weggehaald.

IMG_0193Het gedeelte waar de schotbalken moeten komen is helemaal leeg, voor het starten van de oefening.

IMG_0199Om 8.30 start de oefening met een een praatje van de leider van de oefening. Veiligheid en coördinatie zijn de belangrijkste zaken. Van het Waterschap is een waarnemer aanwezig om vast te leggen hoe de oefening verloopt.

IMG_0210Allereerst worden de schotbalken vanaf de grond met de hand in de sponningen geplaatst.

IMG_0226Daarna worden de bovenste balken met een kraantje geplaatst.

IMG_0227Het uiteindelijke resultaat. Alle balken liggen erin en ter extra afsluiting is er een zeil tussen geplaatst. De tussenruimte wordt bij een echte afsluiting gevuld met zand. maar dat is nu alleen symbolisch met enkele zandzakken gedaan.

IMG_0228De afgesloten Poterne. De balken die er nog liggen zijn voor de doorgang naar de doelen van de schietbaan.

Na de oefening is met de deelnemers gesproken om te bepalen of alles goed is verlopen. Op enkele kleine puntjes na was alles goed verlopen. De ervaringen worden in een draaiboek opgenomen voor de volgende oefening over 5 jaar.

 

 

Advertenties

Ravelijn in beeld

De Werkgroep Vesting Gorinchem heeft afgelopen zondag een studie uitstapje gemaakt naar de vesting Heusden. Dit is ook een vesting volgens het Oud Nederlands vestingstelsel en in dezelfde tijd aangelegd als de vesting Gorinchem. Deze vesting is in de zeventiger jaren van de 20e eeuw gerestaureerd, grotendeels naar de situatie van begin 18e eeuw.

Bij de restauratie is men schijnbaar uitgegaan van een vesting in staat van verdediging, want er zijn weinig bomen op de vestingwal en de voorwerken. Ook het schootveld is ook grotendeels vrij.Zo doende valt hier goed te zien hoe een dergelijke vesting in staat van verdediging er toen uitzag, Ook de samenhang en de vorm van de onderdelen van het vestingstelsel zijn hier mooi te ervaren.

Zo ook dit Ravelijn, want hier is goed te zien dat het een heeft wal aan de voorzijde.
Ravelijnen zijn verdedigingseilandjes in de vestinggracht, deze liggen voor de Courtine (rechte hoofdwal) en beschermen de Courtines grotendeels tegen direct vuur van een aanvaller. Hier zijn enkele bomen te zien, echter de Ravelijnen werden normaal vrij van begroeiing gehouden.

Echter in Gorinchem zijn de wallen op de Ravelijnen geslecht en zijn ze bedekt met volkstuintjes en bosschages. Daarom alleen al is een uitstapje naar Heusden nuttig om eens te kijken hoe ze eruit zagen in de tijd dat Gorinchem nog een belangrijke vesting was.

Dit is Ravelijn 2 in de Oostgracht van de vesting Gorinchem als weergegeven op de militaire plattegrond behorende bij het Genie Register van 1897. Hier is mooi de V-vorm te zien met de wallen aan de voorzijde en aan de achterzijde een kleine kom, om iets in de luwte aan te kunnen leggen met een bootje.

De rode cijfers geven de hoogte boven N.A.P. Hieraan is te zien, dat de hoogte van de borstwering bij het plateau in de Saillant (punt van de V) bedoeld was voor de opstelling van een kanon en dat achter de borstwering van de benen van de V het de bedoeling was, om musketschutters op te stellen.

Geheel rechts is een deel van het Glacis te zien, de groene dotjes stellen knotwilgen voor.
Dus in 1897 was dit al zo en tot op de dag van vandaag nog steeds. Dit wilgenhout was gebruikshout en werd in tijden van beleg gebruikt voor het versterken van de vesting met takkenbossen, fascines, schanskorven en voor beschoeiing van de borstwering.

Tot zo ver dit stukje vestingbouw.

M.v.g.,
Hugo OuwerkerK
Werkgroep Vesting Gorinchem

 

Schoonmaakactie vestingwal Gorinchem

A.s. zaterdag 24 maart is er weer de schoonmaakactie vestingwal.

Het is best een leuke activiteit, want je wandelt lekker in de buitenlucht met een groep mensen over een deel van de vestingwal.
Je krijgt een grijper en een vuilniszak en stopt afval, wat je tegenkomt in de zak.

Onderweg is er een keer koffie en bij terugkomst op het startpunt lever je de vuilniszak met het gevonden afval in.
Zo’n grijpertje werkt verbazend goed, dus geen vieze handen.

We verzamelen zaterdagochtend om 9.30 uur op het terrein Buiten de Waterpoort achter snackbar de Boulevard. Vanaf daar vertrekken we in groepen richting de stadswallen. Rond 12.30 uur zijn we terug op de startlocatie.

De gemeente zorgt voor handschoenen, gereedschap en koffie met iets lekkers. Tip: trek laarzen of stevige schoenen aan want het terrein kan erg drassig zijn!

Komt allen!

Zie ook:

https://www.gorinchem.nl/inwoners/nieuws_43037/item/doet-u-mee-met-de-wallen-schoonmaakactie_39656.html

Oegstgeester dakpannen binnen de vesting Gorinchem

De Oegstgeester dakpan

Naar aanleiding van de les “Vesting Gorinchem” bij de Gorcum Academie, werd ik door Janny Lock benadert met de vraag “waar zijn de Oegstgeester dakpannen gebleven”?
Eerst is even gekeken hoe een Oegstgeester dakpan eruitziet en dat blijkt een wel heer bijzonder en mooie dakpan te zijn, toen vrij prijzig en nu erg zeldzaam.
Deze Oegstgeester dakpannen zouden vroeger op het Groot Buskruitmagazijn hebben gelegen.
Ik heb foto’s uit de tachtiger jaren, dus gelijk even gekeken:

Klik 2x op de foto om te vergroten en …….. inderdaad; Oegstgeester dakpannen.

In het boekje deel 2 “Kanjers van Wallen” van de twee boekjes die geschreven zijn naar aanleiding van de restauratie van de vestingwallen en de voormalig militaire gebouwen in de periode 1998-2002, staat dat op het Groot Buskruitmagazijn deze zeldzame pannen toen vervangen zijn door andere.

Gelukkig wisten mensen van gemeentewerken nog te vertellen waar de Oegstgeester dakpannen zijn hergebruikt. Ze zijn gelukkig nog binnen Gorinchem en te bewonderen vanaf de Schuttersgracht, want ze liggen op een soort tuinhuisje van de Kolfbaan (Partycentrum Hipper & Kolfbaan).

De vraag werd gesteld, omdat het gemeentearchief van Oegstgeest nog steeds op zoek is naar huizen/gebouwen waarop deze dakpannen nog aanwezig zijn. Er stonden namelijk vroeger twee pannenbakkerijen bij Oegstgeest, maar er is niet meer van over, want de Duitsers hebben in 1943 de gebouwen afgebroken. Alleen de dakpannen, die hier en daar nog steeds gebouwen sieren herinneren aan deze Oegstgeester industrie.

Meer weten over de vestinggeschiedenis van Gorinchem?
Kijk dan een verder rond op deze site.

Meer weten over de pannenbakkerijen in Oegstgeest?
Zie: http://www.joostdevree.nl/bouwkunde2/jpgd/dakpan_560_oegstgeester_pannenbakkerijen_drs_carla_de_glopper.pdf

 

Problematische toegang oostzijde Vesting Gorinchem

Dit is een “bijvangst” van het archiefonderzoek naar de VIS-kazemat bij het Nationaal Archief (GaHetNa). Het is een stukje militaire plattegrond in blauwdruk van de Vesting Gorinchem uit 1929. Deze hoort bij een brief betreffende een aanvraag voor het plaatsen van een wegwijsbord (rood kruisje) op de zogenaamde “Militaire Landsgrond”.

De grens tussen de Militaire Landsgrond en de gemeentegrond en tussen de Militaire Landsgrond en het buitengebied is aangegeven met de gele lijn. Alles tussen de gele lijnen is dus de Militaire Landsgrond, eigendom van het Ministerie van Oorlog.

De toegang tot de vesting Gorinchem vanaf de oostzijde was vanaf de vestingaanleg rond 1600  expres moeilijk gehouden, via een laag en smal pad naar de Dalempoort, die dan ook expres naar het zuiden gekeerd was. Dit was gedaan, omdat een aanvaller uit het oosten werd verwacht. De route van oost naar west, tussen de rivieren was ook van oudsher de aanvalsroute voor invasielegers.

Vergroot de afbeelding maar eens (erop klikken), dan vallen diverse zaken op:

  • De Dalemsedijk loopt niet door de stad in, zoals nu wel het geval is, via Dalembolwerk en de Burgstraat. Om via de Burgstraat de stad in te gaan, moest men vanaf de dijk een haakse bocht maken, via een weg (verhard met grind) over de walgang van de Dalemwal naar de Dalempoort, daar rechtsaf de Dalemstraat in en dan linksaf de Burgstraat in.De Dalemsedijk was pas in 1815 gemaakt tussen de Waaldijk vanaf het Dalems kerkje en de vestingwal. Voorheen sloten de dijken niet op de oostzijde van de vestingwal aan.
    Toen in 1815 de dijk wel op de vestingwal werd aangesloten, was hierop geen toegangspad.
    Alleen in de winter, wanneer bij hoog water het pad naar de Dalempoort onder water kwam te staan, maakten de militairen een gat (Coupure) in de borstwering en werd de dijk als toegang/uitgang gebruikt. In het voorjaar werd die Coupure weer gedicht. Echter in 1858 werd er een permanente Coupure gemaakt en was een weg via de Dalemsedijk een feit.

    De situatie met de omweg via de Dalemstraat heeft zelfs tot 1957 bestaan. Hoewel er vanuit het gemeentebestuur in 1864 en 1921 pogingen waren om een rechtdoor gaande aansluiting vanuit de Burgstraat op de Dalemsedijk te verkrijgen, werden deze opgegeven.
    In eerste instantie doordat de minister van Oorlog geen toestemming gaf en in tweede instantie doordat Rijkswaterstaat hieraan niet wilde meebetalen. Men was schijnbaar dusdanig ontmoedigt, dat men in 1939 zelfs een brandweerkazerne aan het eind van de Burgstraat bouwde, midden op de eventueel toekomstige rechtdoor gaande route. Bij de uiteindelijke realisatie van de rechtdoor gaande aansluiting met de Dalemsedijk in 1957, moest deze brandweergarage dan ook (met een voor die tijd opzienbarende operatie), opzij verplaatst worden. Deze brandweergarage bestaat nog steeds, op de hoek van de Dalemstraat en de Burgstraat en is nu een atelier (Beeldkazerne).


Brandweerkazerne Burgstraat opzijgeschoven.

  • Alle toegangen tot Gorinchem staan al als grindwegen ingetekend op de militaire plattegrond van 1897. In 1929 was hier dus nog steeds sprake van een grindweg. Waarschijnlijk was de verharding van de Dalemsedijk ook grind.
  • Verder is een smal pad over de walgang te zien naar het Visserslaantje.
  • Rechts van de aansluiting van de Dalemsedijk op de vestingwal is een trap van de vestingwal naar beneden. Daar is ook een gebouwtje aangegeven, waarschijnlijk een schietgebouwtje, want in de hoek van de rechte wal (Courtine) met Bastion 9 is een kogelvanger.
    Deze kogelvanger (een afdak met een berg zand eronder) heeft nog tot in de jaren negentig bestaan.
  • Verder is daar ook nog sprake van een “standplaats voor mitrailleur”.
    Dat is vraagt weer uitzoekwerk, want was dit een mitrailleuropstelling ter verdediging van de vesting, of een oefenopstelling die ook in de kogelvanger schoot? Dat laatste is kan ook weer twijfelachtig zijn, want de schietbaan bij de kogelvanger was kort en eigenlijk alleen geschikt voor het oefenen met pistool. Terwijl de mitrailleurs in die tijd geen handwapens waren, die waren zwaar, stonden op een driepoot, of een tweepoot en hadden een groot bereik. Zie hieronder:


De toen bij het Nederlandse leger in gebruik zijnde “licht mitrailleur” Lewis M20, effectief bereik 800m.


De toen bij het Nederlandse leger in gebruik zijnde zware mitrailleur, de Schwartzlose M.08, effectief bereik 1000m.

Tot zover.
De Gorinchemse wetenswaardigheden komen voornamelijk uit: Oud-Gorcum Varia nr. 16, het artikel DE DALEMPOORT BLEEF BEHOUDEN door A.J. Busch, zie:
http://www.oud-gorcum.nl/ogv/ogv-016.pdf

Voor meer wetenswaardigheden over de vestinggeschiedenis van Gorinchem, kijk dan verder op deze site: http://www.vestinggorinchem.nl

 

Project VIS-kazemat Gorinchem; meten = weten!


De VIS-kazemat gevechtsruimte, met schietgat voor kanon en gasmasker aansluitingen rechts.

Na vanochtend de les vestingstad te hebben gegeven voor de Gorcum Academie, ben ik even bij de VIS-kazemat wezen meten.
Dit i.v.m. ons project VIS-kazemat Gorinchem, waarmee wij tot toegankelijkheid voor publiek en tot restauratie willen komen. Er waren toch wat meer maten nodig i.v.m. het te maken toegangspad, met grondkering en behoud van de bomen dichtbij de kazemat.


Uit dit warrige plaatje ga ik een kloppende tekening destilleren.

Er is al eerder gemeten, maar toch weer zoveel mogelijk maten genomen. Dit gecombineerd met de eerder genomen maten met Johan, die van Joop, die van Ed en Ruud en die op de plattegrond van de kazemat uit het nationaal Archief, moet leiden tot een kloppende tekening van de te maken toegangsvoorzieningen. De tekening wordt op de computer gemaakt met een technisch tekenprogramma.

Nog even een wetenswaardigheid; de voordelen van een potlood t.o.v. een ballpoint:

  1. Het potlood schrijft bij koud weer.
  2. Het potlood blijft schrijven verticaal en zelfs op zijn kop.
  3. Het potlood schrijft ook tijdens regen op nat papier en loopt niet uit.

Wij van de Werkgroep vesting Gorinchem doen alles ter lering en vermaak tot het potlood toe.